5.

W niniejszym rozdziale transliteracja jest ukryta. Można ją ujawnić klikając na tekst zmieniający kursor na „łapkę”. Dotyczy to tekstu gruzińskiego na białym tle. Jeżeli taki tekst jest dodatkowo obramowany, oprócz transliteracji pokazany jest kolorami podział na morfemy wraz z podaniem znaczeń tych kolorów. Na białym tle mogą występować pojedyncze ciągi liter lub ich serie. Transliterację / morfemizację można ukryć klikając w dowolnym miejcu nowoutworzonego szarego pola albo klikając na następny tekst.

Postać gruzińskiego liczebnika nie różni się od rzeczownika: jest on zakończony na samogłoskę, która może być odrzucana od tematu. Samogłoskę ა odrzuca się przy tworzeniu liczebników porządkowych z głównych, zaś samogłoskę ი odrzuca się przy tworzeniu liczebników złożonych i porządkowych. Poza tym końcówki te mogą być odrzucane przy łączeniu liczebników z przyimkami, które w gruzińskim mają postać postpozycji i formalnie przypominają końcówki przypadkowe.

Tak samo jak zaimek, rzeczownik i przymiotnik, w języku gruzińskim liczebnik odmienia się przez przypadki. Nie posiada on jednak kategorii rodzaju gramatycznego, która w tym języku w ogóle nie występuje. Rzeczowniki i przymiotniki występujące po liczebniku stoją w liczbie pojedynczej. Np. dwa woły to ორი ხარი (*dwa wół). Gruzin zapytany, dlaczego tak jest, odpowie: „po co liczba mnoga, przecież jest ona już zawarta w samym liczebniku!”. Jest to logiczne, ale nie redundantne. Liczebnik podlega odmianie przez przypadki.

System liczebników gruzińskich jest mieszany - dziesiętno-dwudziestkowy. Najbardziej znanym językiem o takim systemie jest francuski (tylko w zakresie 80-99). Określanie tego systemu jako dwudziestkowy jest nieco mylące, ponieważ może sugerować, że wszystkie liczebniki do dwudziestki są proste. Tymczasem liczebniki 11-19 są zwyczajnie, jak w polskim, złożone, utworzone na bazie dziesiątki.

Co ważniejsze jednak, liczba 20 stanowi interwał, na bazie którego odbywa się liczenie po jej przekroczeniu, a właściwie po przekroczeniu liczby 30.

5.1.

5.1.1.

Dla dużych liczb w języku polskim i gruzińskim używa się tych samych nazw dla różnych liczb, ponieważ w Gruzji, podobnie jak w Rosji, Wielkiej Brytanii, czy USA, używa się tzw. skali krótkiej, podczas gdy w Polsce, tak samo, jak w krajach Zachodniej Europy, używa się tzw. skali długiej.

Z punktu widzenia języków, w których te nazwy powstały (łacina, francuski), są one złożone:

5.1.2.

Liczebniki główne od 11 do 19 tworzy się według schematu თ(1...9)მეტი: Morfem თ powstał z liczebnika 10 ათი przez odrzucenie samogłosek. Część (1...9) to temat liczebnika (w przypadku liczebników 8 i 9 jest to cały liczebnik, jako że końcowa samogłoska ა jest częścią tematu). Cząstka მეტი jako samodzielne słowo oznacza więcej. Tak więc np. 13 to *3 ponad/więcej niż 10. W przypadku liczebników 13, 17 i 19 nastąpiło zlanie się początkowego თ z tematem, a w przypadku 13 zlał się także temat z przyrostkiem მეტი. W części liczebnika 18 oznaczającej 8 kolejność spółgłosek jest odwrotna niż w liczebniku 8.

Liczebniki z zakresu 21-99 tworzy się jako sumę rdzenia liczebnika 20 (lub wielokrotności dwudziestki) i liczebnika z zakresu 1-19 z użyciem morfemu მ wyrażającego mnożenie oraz morfemu და wyrażającego dodawanie. W wersji samodzielnej და jest spójnikiem (i) - np. 31=20+11, 45=2x20+5, 99=4x20+19. Pisownia tych liczebników jest łączna.

W liczebnikach 60-79 nastąpiło zlanie się morfemów: სამ + მ > სამ.

Nazwy pełnych wielokrotności setek tworzy się wg schematu (2...9)ასი, gdzie (2...9) jest tematem liczebnika (liczebniki 8 i 9 są tożsame ze swoim tematem, jako że kończą się samogłoską ა). Według tego samego schematu utworzony jest liczebnik 1000 (10 x 100). Przy „nieokrągłych” setkach od ასი odpada końcówka ი. Pisownia setek i pozostałej części liczebnika jest osobna.

Przykłady tworzenia liczebników powyżej tysiąca:

Analogicznie jak przy setkach, tylko pełne tysiące i miliony zachowują końcówkę ი.

5.1.3.

Tak, jak w krotnościach głównych, w złożeniach postać liczebnika głównego redukuje się do jego tematu:
trzycyfrowy · სამციფრიანი,
*trójzerowa liczba (liczba z trzema zerami / liczba zawierająca 3 zera - niekoniecznie po kolei) · სამნულიანი ციფრი.

Inny przykład:
liczby czterocyfrowe z dwoma zerami / zawierające 2 zera (np. 3005, 5070) · ორნულიანი ოთხნიშნა რიცხვები.

5.2.

Funkcję liczebnika porządkowego zerowy może spełniać słowo ნულოვანი3 · zerowy, które jest przymiotnikiem oznaczającym zerową wartość, np. ნულოვანი წელი არ არსებობს. · Zerowy rok nie istnieje. Inne przykłady: ნულოვან₃ დონე₂-ზე₁ · na₁ poziom₂-ie zerowy₃-m, ნულოვან₃ სართულ₂-ზე₁ · na₁ zerowy₃-m piętr₂-ze. Uwaga: przed rzeczownikiem z postpozycją (np. -ზე · -ze · na), przydawka pozbawiona jest końcówki przypadkowej -ი · -i (mianownik).

Antonimem przymiotnika ნულოვანი jest არანულოვანი · niezerowy. Np. არანულოვანი ციფრი · cyfra nie będąca zerem / różna od zera,

Nie należy mylić słowa ნულოვანი z przymiotnikiem ნულიანი · z zerem / mający zero, np. liczba z zerem (np. 0, 1101) · ნულიანი ციფრი.

Z wyjątkiem liczebnika pierwszy, liczebniki porządkowe tworzy się od liczebników głównych wg schematu (T2) მეT1ე, gdzie T1 oznacza temat (prosty lub złożony) liczebnika (w przypadku wystąpienia liczebników 8 i 9 na samym końcu, samogłoska tematyczna ა znika), a T2 ewentualne (w przypadku liczebnika złożonego) pozostałe części liczebnika, takie same, jak w przypadku liczebnika głównego. Cząstka მე zawsze występuje na początku ostatniego słowa tworzącego liczebnik z wyjątkiem sytuacji, gdy słowo to jest utworzone przy pomocy morfemu-spójnika და . Wtedy მე występuje bezpośrednio po და i jest pisane łącznie z obu stron:

Uwaga:

W mowie potocznej, gdy liczebnik porządkowy ma postać ..... pierwszy, zamiast მეერთე może wystąpić პირველი, np.: ათას პირველი zamiast ათას მეერთე (1001.), ორმოც­დაპირველი zamiast ორმოც­დამეერთე (41.).

Zaś liczebnik piętnasty może mieć formy dialektalne: მეთუთხმეტე lub მეხუთმეტე.

Okołorostek მე.....ე służy także do tworzenia rzeczowników oznaczających stałe czynności, zawody. Np.:
ბაღი · sad - მებაღე · sadownik
ცხვარი · owca - მეცხვარე · owczarz.

5.3.

Liczebniki ułamkowe tworzy się, podobnie jak w języku polskim, według schematu Tდი, gdzie T oznacza temat liczebnika ułamkowego tożsamy z liczebnikiem porządkowym, დ to morfem liczebnika ułamkowego, a ი to końcówka fleksyjna. Według innego ujęcia დ jest końcówką fleksyjną adverbialu (przypadka gramatycznego).

Odpowiednikiem słowa pół / połowa / połówka jest ნახევარი.

W przeciwieństwie do języka polskiego, użycie słowa jedna · ერთი nie jest w gruzińskim obligatoryjne.

A oto przykłady ułamków o liczniku większym od jedynki i liczb mieszanych:

W złożeniach z jednostkami miar i waluty gruzińskiej metr · მეტრი, godzina · საათი i lari · ლარი, odpada końcówka fleksyjna mianownika tych jednostek oraz końcówka fleksyjna mianownika części całkowitej liczby mieszanej, z wyjątkiem sytuacji, gdy temat jednostki lub części całkowitej liczby mieszanej kończy się na samogłoskę, jak w np. słowie miesiąc · თვე lub osiem · რვა.

5.4.

5.4.1.

Krotność główna wyraża ilość wystąpień zjawiska. Formy wyrażające krotność tworzy się za pomocą partykuł -ჯერ, -ხელ, -გზის dodawanych do tematu liczebnika głównego.

Partykuły -ხელ z liczbami powyżej 1 używa się rzadko.

Przykłady:

I analogicznie:

Krotności główne alternatywne, podobnie jak po polsku, wyraża się złożeniem:

5.4.2.

Krotność porządkowa wyraża kolejność wystąpienia zjawiska. Tworzy się ją przez dodanie końcówki deklinacyjnej adwerbialu do tematu liczebnika porządkowego:

5.5.